Uit de comfort-zone: overstap naar duurzame energie

Over het algemeen houden mensen niet zo van verandering. Velen van ons zijn het meest gelukkig als de basis in ons leven lekker veilig, stabiel en rustig is. Als de primaire levensbehoeften goed geregeld zijn, dan kunnen we af en toe eens wild doen en grenzen opzoeken met een vrienden-weekendje-weg, bungeejumpen of diepzeeduiken om daarna weer naar huis te gaan om op de bank te ploffen. 

Hoe raar is het dan als je thuisbasis ineens verandert? Als je huis niet meer veilig en rustig is? Als je niet weet wanneer de aarde zo hard beeft dat er scheuren in de muren komen? Dan mist er ineens een primaire levensbehoefte: veiligheid. Daar houden mensen dus niet van. Ik niet. Jij niet. De Groningers niet. De Groninger bevolking kwam in opstand en het duurde jaren voordat dat leidde tot een echt moedig besluit van het kabinet: het besluit tot drastische afbouw van de gaswinning. Geweldig! (Zie hier hoe we op het provinciehuis reageerden na de aankondiging dat de gaswinning versneld zou worden afgebouwd: 

https://twitter.com/paulderook/status/979368871428804608?s=21 )

Ware het niet dat het voor het verminderen van de gaswinning essentieel is dat er in Nederland minder aardgas wordt gebruikt. En het gebruiken van gas zijn we juist zo gewend. Het aardgas is er al 60 jaar en het leek er ook nog wel even te zijn. En met het genomen besluit is dat ineens niet meer zo. Er is dus een verandering nodig bij de gebruikers van aardgas. En we hebben nogal wat gebruikers: miljoenen huishoudens gebruiken aardgas, maar natuurlijk ook duizenden kantoren en bedrijven voor verwarming of als grondstof in de chemie. Die huishoudens en bedrijven worden gerund door mensen. 

En mensen houden niet zo van verandering. Tenzij het wat oplevert! In de jaren zestig van de vorige eeuw ging Nederland in 10 jaar over van kolen op gas. Een mega-operatie en dat zonder digitale hulpmiddelen. Maar iedereen zag de meerwaarde: geen gesjouw meer naar het kolenhok, geen zwarte muren en handen meer én geen extra kosten, want de overheid regelde de transitie middels de financiering van de gas-infrastructuur. Missie geslaagd. Verandering geaccepteerd. En kijk eens wat aardgas ons op heeft geleverd: honderden bedrijven die door aardgas wereldmarktleider werden en ons land economische voorspoed bracht. 

Dat kunnen we toch nog een keer? Nederland heeft veel kennis op het gebied van duurzame energie en is op dit gebied enorm innovatief. We weten in theorie hoe we van het gas af kunnen. We moeten alleen ons gedrag veranderen en voorinvesteringen doen. Als de overheid zorgt voor de randvoorwaarden voor aanleg en financiering van de infrastructuur voor warmte, waterstof en duurzame opwek, dan worden de kosten voor het gebruik van duurzame energie veel lager. Dit is voor veel mensen een grote meerwaarde! Dat maakt het makkelijker  om massaal over te stappen op duurzame energie, met als resultaat: binnen 10 jaar wereldmarktleider op het gebied van duurzame energie met veel economische voorspoed. Kunnen we daarna weer veilig thuis op de bank ploffen. 

Alle huizen energieneutraal

Vandaag zat ik in het debatpanel van het FD Energiedebat in Den Haag met als onderwerp : “Hoe maken we 7,6 miljoen woningen energieneutraal?’ Een energiek debat waarbij ik ‘tegenover'  Joost Nelis, directeur BAM stond. Mijn stelling was dat we duidelijkheid moeten geven aan de markt: zo spoedig mogelijk geen gasaansluiting meer in woningen! Zowel bij nieuwbouw als bij renovatie, zodat bedrijven eindelijk kunnen laten zien hoe goed ze woningen kunnen verduurzamen! Want met de aanpak van 200.000 huizen per jaar zit daar toch echt wel een verdienmodel in!

Tijdens de verdediging van mijn stelling heb ik de vergelijking getrokken met een sigarettenverslaving: er is altijd wel een reden om stoppen met roken uit te stellen. 'Morgen stop ik echt, maar vandaag niet want.... " Zo is het ook met het verduurzamen van woningen: iedere keer is er een excuus om het niet te doen. Zowel voor particulieren, de woningbouwcorporaties, maar ook de markt blijft achter met echte, slimme, goedkope oplossingen. Het is immers makkelijker, sneller en goedkoper om het te doen zoals we het altijd al deden. Maar tijden veranderen en op het moment dat energieneutraal bouwen en verbouwen een verplichting wordt, gaat de markt vliegen. Daar ben ik van overtuigd. Er bestaan namelijk al lang slimme oplossingen voor het verduurzamen van woningen. Op het moment dat energieneutraal de norm wordt, gaat de concurrentie pas echt beginnen!! Bovendien voorkomt het dat je bij een verbouwing de 'foute' keuze' maakt en weer voor een CV-ketel kiest. Daar zit je dan weer jaaaaren aan vast.  Als een roker nog een pakje sigaretten koopt, is de kans ook groot dat ie dat pakje oprookt....

Installateur, laat je omscholen voor de energietransitie

In ons eerste koophuis hadden we geluk: er zat een nieuwe cv in, dus we zaten gebakken. Maar we woonden ondertussen wel bijna 10 jaar in dit ‘nieuwe’ huis. Dit huis was ondertussen geïsoleerd, er lagen zonnepanelen op, overal ledlampen in.

Maar die cv-ketel, die bleef. Tot die ene avond dat het kil werd. De cv ging wel aan en de radiatoren werden iets warmer, maar daar bleef het bij. Half oktober, buiten werd het fris en binnen werd het kil: cv stuk op het verkeerde moment. De installateur kwam en had de diagnose ‘reparatie is kansloos’ snel gesteld. Tijd voor een nieuwe cv-ketel. Mwoaaah, daar dacht de vrouw des huizes (niet technisch onderlegd) wel even anders over. Als gedeputeerde Energietransitie moet ik toch echt wel het goede voorbeeld geven, dus kom maar op met die warmtepomp. Zelden keek een man in overall me zo glazig aan. “Dat is veel te ingewikkeld, mevrouw en onmooooguluk.” De expert zette me weer even met beide benen op de grond. En daarna mijn man: “Of ik wel wist wat dat kostte” en “hoe lang dat duurde”.

Na een dag discussiëren met manlief, met 3 kinderen douchen bij schoonouders, een koud huis en vette pannen was de kogel door de kerk. “Doe die heeeeeeeeel zuinige cv dan maar.” Een stemmetje in mijn hoofd zei: “Dat is nog steeds aardgas in je huis met aardbevingsschade door aardgaswinning.” Auw.

Het kan natuurlijk anders. Ons huis had prima gasloos kunnen worden met het goede advies en een mooi financieel aanbod. Als er nu nieuwe huizen worden gebouwd, dan wordt er naar het hele energiesysteem gekeken. Dat is gelukkig steeds vaker energieneutraal of zelfs energieleverend. Maar we hebben veel meer bestaande dan nieuwe huizen. De oude huizen zijn vaak zo lek als een mandje en de gasrekening is torenhoog. Investeringen kunnen snel worden terugverdiend.

Daar ligt dus een kans. Voor het huishoudboekje en een enorme kans voor de installatiesector. Want hoeveel huizen met cv’s zijn er? Warmtepompen kunnen veel van die huizen kunnen elektrisch verwarmen. Werk aan de winkel voor de installateurs dus. Maar dan moeten ze wel weten wat de mogelijkheden zijn. Zowel technisch als financieel.

Als we echt duurzaam willen bouwen en verbouwen, dan moeten we zorgen dat ook de installateurs goed geschoold zijn. Sterker nog, ik denk dat we dan heel wat extra man/vrouwkracht nodig hebben om alle huizen elektrisch te verwarmen. Zonder (om-) scholing is de energietransitie kansloos. Nu we weten dat het aardgas snel opraakt en we allemaal over moeten op elektrische verwarming van ons huis, zeg ik: pak die kans, installatiebranche!

Wij hebben inmiddels een nieuw huis, dus ik krijg een tweede kans.

Deze blog is als voorwoord verschenen in Duurzaam Gebouwd Magazine #38 en op de website van Duurzaam Gebouwd 

Verduurzaming gebouwen @provGorningen

In het programma Energietransitie van de Provincie Groningen gaat de eerste programmalijn over energiebesparing. De niet-gebruikte energie hoeft ook niet opgewekt te worden. Klinkt simpel, maar er zijn vaak, terechte, redenen om investeringen in energiebesparing even uit te stellen. 

Gemeenten zijn vaak eigenaar of beheerder van vele gebouwen. Daar valt vaak nog een enorme slag te slaan op het gebied van de energiehuishouding. De provincie ondersteunt de gemeenten hier graag in. Praktisch door het opzetten van een energy service company, maar ook door inspiratiesessies. Vandaag was er zo een bij Alliander in Duiven. 

PS: je kan mijn YouTube-kanaal volgen voor meer vlogs (is toch wat moderner dan een blog ;-)

Goede voornemens combineren...

 Tussen de bezoekjes aan familie, vrienden en recepties door is dit toch de dag om even na te denken over de goede voornemens. Is het alleen al omdat je vandaag die vraag gaat krijgen. Anders volgende week op het werk wel weer.

Kleine kans dat in dat rijtje van goede voornemens 'werken aan een beter klimaat' staat. Afgelopen week stond op NOS.nl dat het klimaat niet onder de urgente problemen werd geschaard door een groot deel onderzoeks-deelnemers. Maar op dezelfde website ook dat we moeten wennen aan extreem weer en dat er in Oostenrijk massaal spuitsneeuw nodig is om nog te kunnen skiën. De vraag of er komende maand een elfstedentocht is, wordt niet eens meer gesteld. Dat die verandering van 'koude' winter naar 'warme' winter in 1 generatie plaatsvond, zichzelf versterkt, bakken met geld kost aan bijvoorbeeld dijkverhogingen en wij er zelf iets aan kunnen doen, lijkt niet echt door te dringen.  Het is een beetje net als met de goede voornemens: je moet in actie komen maar je merkt niet direct de effecten.

Gelukkig is het leven soms vrij simpel. Als we de standaard goede voornemens nou eens slim combineren met het klimaat dan zou dat er zo uit kunnen zien:

- Meer bewegen: voor alle activiteiten op minder dan 10 km afstand pak je vanaf nu de fiets in plaats van de auto. Scheelt een hoop zitvlees, zwembandjes, geld en CO2uitstoot.

- Meer geld in de buutse houden: isoleer je huis, neem zonnepanelen. Na het afbetalen van de investering, kun je het geld zelf houden. Scheelt verkwisting, tocht en koude voeten.

- Meer slapen: aangezien later opstaan vaak geen optie is, is op tijd naar bed gaan de uitdaging. Stel de slimme meter zo in dat om 22 uur de verwarming uit gaat en je verlangt snel naar dat warme dekbed. Scheelt een hoop gas en elektriciteit en geeft je de volgende dag zelf weer meer energie.

- Meer aandacht voor de kinderen: offline is the new luxury. Plant de kinderen wat minder achter de iPad of tv en doe 'mens erger je niet'. Scheelt vierkant oogjes, schuldgevoel en stroom.

- Stoppen met roken: download een app die bijhoudt hoeveel geld ieder niet gerookt pakje je oplevert. Investeer dat in aandelen in schone energie. Scheelt zwarte longen en levert een hoop schone energie op (zonnepanelendelen en winddelen zijn goede investeringen).

Meer goede voornemens en slimme oplossingen welkom ;-)

NB: mijn eigen goede voornemens? Meer informatie geven over effecten klimaatverandering en  ook meer #goednieuws over energietransitie naar buiten brengen. Proost!

Welvarend, duurzaam en met kansen voor iedereen

Afgelopen woensdag was de eerste eindejaars-bijeenkomst in mijn agenda. En dat was direct een heel goed begin van een hele reeks ontmoetingen in de maand december. Het gewone werk gaat ook door, dus dat maakt december en januari druk, maar ik hou er wel van. Het is ook het moment om met elkaar te bespreken wat we afgelopen jaar hebben gedaan en komend jaar willen doen. Op de bijeenkomst van VNO-NCW Noord en JNO spraken noordelijk voorzitter Alfred Welink maar ook algemeen directeur Cees Oudshoorn uitgebreid over de energietransitie. Op de dag waarop Minister Kamp zijn Energieagenda presenteerde namen beide geen blad voor de mond. 
"Wij moeten investeringen in de energietransitie op gang krijgen " was de gevleugelde tekst van Cees Oudshoorn. Ook riep hij op tot meer visie in de politiek wat betreft energie en een warmteunie om van het gas af te komen. Ik ga snel bij hem langs om met hem te bespreken hoe we dat in Groningen samen kunnen bereiken. Wat mij betreft maken we tempo! 

Woensdag was ik op bezoek bij het Noorderpoort in Veendam om  een les aan medewerkers van Synergon bij te wonen. Wat een mooie en praktische manier om medewerkers meer handvatten, vertrouwen in hun kunnen en beroepspersectief te geven! Samen gaan we kijken hoe we de opleidingen nog beter af kunnen stemmen op de grote vraag op het gebied van energietechniek. 

Klimaattop en participatiewet in de praktijk

Volgens mij kan ik het wel een bewogen week noemen: DE week waarin het ene na het andere bedrijf haar duurzame en groene ambities kracht bij zette met een handtekening onder een manifest of een verklaring. Staatssecretaris Dijksma van het ministerie van I&M was de initiatiefnemer van de Nationale Klimaaattop met als doel de afspraken van Parijs om te zetten in Nederlandse acties. En als Klimaatambassadeur voor datzelfde ministerie ben ik net zo enthousiast als zij is. Mits.... door al die bedrijven en overheden de volgende stap na de handtekeningen ook gezet wordt.

Des te verder het doel, des te makkelijker het is om ambitieus te zijn in wat je tegen die tijd wil bereiken. Het risico is dat je vervolgens vandaag net zo verder gaat als gisteren. En dat de acties door worden geschoven naar morgen. De kunst is dus om vandaag te beginnen met doorrekenen wat energieneutraal in ...(een willekeurig jaar ) betekent voor de plannen die we nu maken. Pas dan krijgen al die handtekeningen waarde. 

En dat de stap van ambities naar plannen niet altijd makkelijk is, dat blijkt vaak. Denk aan het gemak waarmee woorden als energieneutraal en duurzaam worden gebruikt, maar hoe moeilijk het is om locaties voor windparken, maar ook zonneparken te vinden. En die zijn toch echt nodig. Net als energiebesparing bij ( grote) bedrijven. 

Gelukkig kennen we voorlopers die de volgende stap durven te zetten. Mooi voorbeeld deze week was de opening van blok A van het warmtenet in Hoogezand. Dankzij doorzetters bij onder andere het Waterbedrijf Groningen, Eska, de gemeente Hoogezand -Sappemeer en de provincie werd dit een feit. Nu door naar blok B zodat niet alleen het sportcentrum Kalkwijck en Het Kielzog verwarmd worden maar ook de huizen van Lefier.

Op donderdag had ik de hele dag gesprekken op de verschillende ministeries in Den Haag waar ik natuurlijk mooi aan kon haken op de onderwerpen van de klimaattop van de dag ervoor. Want wij doen namelijk al heel veel in Groningen, maar vergeten daar vaak over te 'snakken'. Dus heb ik dat maar even wel gedaan: over dat er al meer dan 400 megawatt aan windmolens staan opgesteld in onze provincie, dat we in onze omgevinsgverordening ( als eerste!) ruimte hebben gemaakt voor zonneparken, over dat wij waarschijnlijk wel 21% duurzame energie opwekken in 2020! En daar concrete stappen naar toe hebben.

Maar het mooiste en persoonlijkste moment deze week was toch wel het koffiemoment met de participatiemedewerkers. Een paar keer per jaar zit ik met hen om de tafel en praten we over hoe het gaat als provinciaal medewerker vanuit de Partcipatiewet. Volgens de 6 die ik deze week sprak gaat dat heel goed en we spraken ook over hoe ze bij ons waren gekomen. En wat blijkt: sommigen gewoon via onze eigen medewerkers die in hun vrije tijd over hun werk praten en ook over de kansen die dat anderen kan bieden. Geweldig.